Thi hành án dân sự là gì? Quy trình thi hành án dân sự mới nhất 2026

Thi hành án dân sự là gì?

Thi hành án dân sự là hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự nhằm đưa các bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, quyết định của Trọng tài thương mại, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh và một số quyết định khác theo quy định của pháp luật ra thi hành trên thực tế. Đây là giai đoạn cuối cùng, có ý nghĩa quyết định để bảo đảm bản án, quyết định của Tòa án thực sự đi vào cuộc sống, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, Nhà nước.

Từ ngày 01/7/2026, hoạt động thi hành án dân sự được điều chỉnh bởi Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, thay thế cho Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014, 2022) trước đây, với nhiều điểm mới về tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ và thủ tục.

Các chủ thể chính trong quan hệ thi hành án dân sự

- Người được thi hành án: cá nhân, cơ quan, tổ chức được hưởng quyền lợi theo bản án, quyết định.

- Người phải thi hành án: cá nhân, cơ quan, tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định.

- Cơ quan thi hành án dân sự: tổ chức thành hệ thống theo mô hình khu vực, trực tiếp tổ chức thi hành án.

- Chấp hành viên: người được Nhà nước giao nhiệm vụ trực tiếp tổ chức thi hành các bản án, quyết định.

Quy trình thi hành án dân sự gồm những bước cơ bản nào?

Trên nguyên tắc chung, một vụ việc thi hành án dân sự thường trải qua các bước sau:

1. Người được thi hành án nộp đơn yêu cầu thi hành án (hoặc cơ quan thi hành án chủ động ra quyết định đối với phần bản án Nhà nước, tập thể được hưởng lợi theo luật định).

2. Cơ quan thi hành án ra quyết định thi hành án và thông báo cho các bên liên quan.

3. Xác minh điều kiện thi hành án (tài sản, thu nhập, nơi cư trú của người phải thi hành án).

4. Tổ chức thi hành: động viên tự nguyện thi hành; nếu hết thời hạn tự nguyện mà người phải thi hành án có điều kiện nhưng không thực hiện, cơ quan thi hành án áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế theo quy định.

5. Thanh toán tiền, tài sản thi hành án và kết thúc việc thi hành án khi nghĩa vụ đã được thực hiện xong hoặc thuộc trường hợp đình chỉ theo luật.

Điểm mới đáng chú ý từ Luật Thi hành án dân sự 2025

Luật mới tổ chức lại hệ thống cơ quan thi hành án dân sự theo mô hình tinh gọn, khu vực hóa, phù hợp với việc sắp xếp đơn vị hành chính; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong thông báo, xác minh, thu nộp tiền thi hành án qua tài khoản; đồng thời quy định rõ hơn cơ chế trả lại và nhận lại đơn yêu cầu thi hành án, giúp bảo đảm quyền yêu cầu của người dân không bị mất đi dù vụ việc tạm thời chưa có điều kiện thi hành.

Để được hướng dẫn cụ thể cho từng vụ việc, người dân, tổ chức có thể liên hệ trực tiếp Phòng Thi hành án dân sự khu vực nơi có thẩm quyền để được tư vấn, hỗ trợ.